Jeinuak‎ > ‎

MARI DOMINGI

Mari Domingi euskal mitologiako pertsonaia berri bat da eta, Olentzerorekin batera, neguko solstizioko jaien baitan kokatu behar dugu. Agerikoa da gure arbasoek eguzkiari, ilargiari eta izarrei erreparatzen zietela eta euren esanetara bizi zirela, amalurrarekin bat eginik. Lurra eta natura maite zituzten bertan zen guztia uneoro gertu sentituz, elkarrenganako beharra errespetatuz. Gure arbasoek urte zaharreko eguzki zaharra (egun laburrak) agurtzeko eta eguzki berriari (egun luzeagoak) ongietorria emateko zenbait erritual eta ohitura aurrera eramaten zituzten. Emakumezkotasuna ordezkatzen duen pertsonaia magiko hau, neguko solstizio garaian neguari nahiz urte berriari oles egiteko ospakizunetan protagonista izateko jaio da.

Baina, noiz eta nondik sortu da gure Mari Domingi? Parekidetasuna bilatu nahian, 1994an sortu zuten Donostian. Gabonetako kanta herrikoi batean aipatutako izena pertsonaia bihurtu zuten.

Mari Domingi ez da Olentzeroren emaztea, ezta laguntzailea ere. Artzaina da eta lurra lantzen oso trebea. Oso ondo ezagutzen ditu eguzkiaren ibilbidea eta ilargiaren gorabeherak; baita sendabelar desberdinen erabilerak ere. Olentzero eta biak elkarren ondoan bizi dira mendian; euren etxeak oso hurbil daude eta lagun minak dira. Elkar laguntzen dute, auzolanean, bakoitzak dakienarekin eta duenarekin. Aintzinean neguko solstizioan elkarrekin joaten ziren herritarrei neguko hotzari aurre egiten lagunduko zien ikatza etxez etxe banatzera. Gaur egun, garai berean etortzen dira ikatzaz gain jostailuak banatzera. Horietako asko beraiek egindakoak dira; oso trebeak dira egurra lantzen.

Euskal Herriko umeentzat berdin da eskutitza Mari Domingiri edo Olentzerori idaztea, biak dira pertsonaia mitologiko magikoak eta bien artean egingo dute dagokien lana.

Mari Domingiren jatorrizko aipamen bakarra Resurreccion Maria Azkuek XX. mendearen hasieran jasotako abesti honetan aurkitzen da:
Horra Mari Domingi

begira horri

gurekin nahi duela

Belena etorri.

Gurekin nahi badezu

Belena etorri

atera beharko dezu

gona zahar hori.

Hatoz, hatoz, zure bila nenbilen ni!

Hatoz, hatoz, zure bila nenbilen ni!

Hatoz goazen ta gurtu dezagun

Belenen jaio den Haurtxo eder hori,

Haurtxo eder hori.

Irrintzi eta poza,

algararekin

hori behar dinagu

guk elkarrekin.

Pozez adora (de)zagun

Jesus haur ona

berak ekar d(i)ezagun

gaur zoriona.

Hatoz, hatoz, zure bila nenbilen ni!

Hatoz, hatoz, zure bila nenbilen ni!

Hatoz goazen ta gurtu dezagun

Belenen jaio den Haurtxo eder hori

Haurtxo eder hori.


https://drive.google.com/open?id=1_PvFDwrfkhAl12hc3HSIMFiNVZI8BLgF

Comments